Korona duńska.html



Korona duńska – jednostka monetarna w Danii oraz terytoriach zależnych Danii: Wyspach Owczych i Grenlandii.

W jęz. duńskim korona nazywa się krone (liczba mnoga: kroner). 1 krone dzieli się na 100 øre (w l. mn. i poj.). Międzynarodowy kod (→ ISO 4217) waluty duńskiej to DKK. Monety występują w nominałach 1, 2, 5, 10, 20 koron i 50 øre. Z dniem 1 października 2008 roku została wycofana moneta 25 øre (możliwa wymiana w bankach do dnia 1 października 2011 roku). Banknoty 50, 100, 200, 500 i 1000 koron.

Korona jako środek płatniczy została wprowadzona w Danii w 1873 roku jako wynik stworzenia Skandynawskiej Unii Monetarnej. Do Unii oprócz Danii należały Szwecja oraz Norwegia. Unia rozpadła się po I wojnie światowej, jednak państwa skandynawskie postanowiły zachować nazwę waluty - dlatego jednostka monetarna w Szwecji i Norwegii również nazywa się koroną.

Dania jest państwem Unii, zwolnionym na mocy Traktatu z Maastricht z obowiązku wprowadzenia u siebie waluty euro. W roku 2000 odbyło się dodatkowo referendum, w którym 53,2% społeczeństwa duńskiego odrzuciło pomysł wprowadzenia euro. Rząd Andersa Fogh Rasmussena zapowiadał kolejne referendum w tej sprawie w roku 2004, do referendum jednak nie doszło.

W kwietniu 2008 1 DKK = 0,4596 PLN

edytuj Historia

W 1584 roku wprowadzono do obiegu na terenie Danii kilka złotych monet, takich jak engelot, dukat, rosenobel oraz największą z nich - portugał. Wtedy właśnie po raz pierwszy wybita została ze złota korona. Zawierała wtedy 2.73 gramów czystego złota i w przeliczeniu na srebrne pieniądze wyceniana była na 1 i 1/4 duńskiego talara lub 5 duńskich marek.

W 1618 roku po raz pierwszy spróbowano oprzeć system duński (dotychczas oparty o markę) o złotą i srebrną koronę (corona danica). W złocie wybito monety o nominale 2, 1 i 1/2 korony, natomiast w srebrze - 1, 1/2, 1/4, 1/8 i 1/16 korony. Moneta ćwierćkoronowa zwana była ortskrone. Obok tego bito jeszcze monety o nominale 4, 2, 1 i 1/2 szylinga oraz witeny. Korona złota w dalszym ciągu zawierała 2.73 gramów czystego złota, natomiast korona srebrna ważyła 37.82 gramów i zawierała 32.5 gramów czystego srebra. Jej wartość określono na 1 i 1/2 talara lewkowego (løvedaler).

Pierwszy w dziejach system walutowy Danii oparty na koronie przedstawiał się następująco (zawartość srebra podano w gramach):

W 1619 system został zmieniony. Talara lewkowego zastąpił większy od niego rigsdaler in specie, który zawierał 25.88 gramów srebra. Sam talar lewkowy pod nazwą sleddaler stał się jednostką obrachunkową równą 4 marki. Korony złota i srebrna zachowały zawartość kruszcu (miały wartość 1 i 1/2 rigsdalera in specie), ale zamiast monet 1/8 i 1/16 korony wybito 1/12, 1/24, 1/48 i 1/96 korony. Moneta o nominale 1/96 korony zwana była kronskilling (co można przetłumaczyć jako szyling koronowy) i była nieco większa od będącego wciąż w obiegu starego szylinga zwanego dalerskilling, stanowiącego 1/128 korony. Także wciąż wybijano blaferty i witeny.

Ten skomplikowany system nie przetrwał długo i już w 1625 roku doszło do jego zmiany. Zmniejszono zawartość srebra w srebrnej koronie do 14.964 gramów, upodabniając ją do poprzedniej srebrnej półkorony. Odtąd złota korona była równa dwóm srebrnym koronom lub 1 i 1/3 talara (rigsdaler in specie). Ponadto srebrna korona równa była 4 markom lub 64 szylingom (kronskilling). Ponieważ srebrna korona w przybliżeniu równa była 2/3 niemieckiego reichstalera, odpowiadała wtedy srebrnemu guldenowi niemieckiemu lub 3 ortom polskim.

Utworzony w 1625 system w skrócie prezentował się następująco:

Ustalony w 1625 roku system, w którym główną rolę odgrywał talar duński (rigsdaler), a nie korona, utrzymał się, mimo okresowych zmian, do 1813 roku. W okresie tym dochodziło do licznych inflacji, szczególnie związanych z pieniądzem papierowym. Największe z nich w końcu XVII wieku i w XVIII wieku wywołane były przez kryzys gospodarczy spowodowany spadkiem cen zboża i bydła oraz wojnami ze Szwecją.

Po zniszczeniach związanych z wojnami napoleońskimi doszło do bankructwa skarbu duńskiego. Konieczne było w miejsce starego pieniądza wprowadzić nowy, czego dokonano w ordynacji z 1813 roku. Ponieważ nowy system oparto na rigsbankdalerze, korona była coraz rzadziej bita i jako główna waluta pojawiła się w Danii ponownie dopiero z chwilą utworzenia Skandynawskiej Unii Monetarnej w 1873 roku.

W 1873 Dania i Szwecja, które utworzyły Unię Monetarną, zrezygnowały z systemu bimetalicznego, opartego na monetach złotych i srebrnych i powołały wspólną koronę skandynawską. Nowa moneta była w pełni oparta na złocie - przyjęto, że z 1 kg czystego złota będzie się wybijać 2480 koron o próbie 900‰. Oznaczało to, że nowa korona zawierać będzie 0.403226 grama czystego złota. Nowa korona dzieliła się w Danii na 100 øre. Ze złota wybito monety o nominale 5, 10 i 20 koron. Monety jednokoronowe bito ze srebra - ważyły 7.5 gramów i zawierały 6 gramów czystego srebra. Stosunek ceny srebra do ceny złota wyniósł 1:14.88.

Nowa korona miała wartość 1/15 Frederiksdora lub około 2/3 rigsdalera i odpowiadała wartością koronie z 1818 roku. Dawny szyling był równy 1 i 1/2 nowego øre.

Relacja XIX-wiecznych walut do nowej korony duńskiej przedstawiała się następująco

Po I wojnie światowej system walutowy Unii uległ zaburzeniu. Kryzys gospodarczy z lat 1929-1934 (Wielki kryzys) doprowadził w końcu do sytuacji, że państwa członkowskie Unii odeszły od poprzednio ustalonych parytetów złota i związały swoje systemy walutowe z kursem funta szterlinga, i to na niejednakowym poziomie.

edytuj Parytet korony duńskiej w złocie

W poniższej tabeli przedstawione zostało pokrycie korony duńskiej w gramach czystego złota.

edytuj Zobacz też

• Korona Wysp Owczych

edytuj Literatura

• Zbigniew Żabiński, Rozwój systemów pieniężnych w Europie zachodniej i północnej, Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław 1989, ISBN 83-04-02992-8

edytuj Linki zewnętrzne

• Pierwsza korona duńska z 1584
• Srebrna korona z czasów Chrystiana IV

   

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Korona duńska

p • d • e

Waluty Ameryk

Ameryka Północna	dolar bermudzki • dolar kanadyjski • korona duńska (Grenlandia) • euro (Saint-Pierre i Miquelon) • dolar amerykański
Ameryka Środkowa	dolar Belize • colón kostarykański • quetzal gwatemalski • lempira honduraska • peso meksykańskie • córdoba nikaraguańska • balboa panamska • dolar amerykański (Salwador)
Karaiby	florin arubański • dolar bahamski • dolar Barbadosu • dolar kajmański • peso kubańskie • peso kubańskie wymienialne • peso dominikańskie • dolar wschodniokaraibski (Antigua i Barbuda, Dominika, Grenada, Saint Kitts i Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyny) • euro (Gwadelupa, Martynika, Saint-Barthélemy, Saint-Martin) • gourde haitański • dolar jamajski • gulden antylski • dolar Trynidadu i Tobago • dolar amerykański (Brytyjskie Wyspy Dziewicze, Portoryko, Turks i Caicos, Amerykańskie Wyspy Dziewicze)
Ameryka Południowa	peso argentyńskie • boliviano boliwijskie • real brazylijski • peso chilijskie • peso kolumbijskie • euro (Gujana Francuska) • funt falklandzki • dolar gujański • guaraní paragwajski • sol peruwiański • dolar surinamski • dolar amerykański (Ekwador) • peso urugwajskie • bolivar wenezuelski