Joachim Lelewel.html |
| | | ca | | | de | | | en | | | es | | | fr | | | it | | | nl | | | no | | | pl | | | pt | | | ru | | | ro | | | fi | | | sv | | | tr | | | vo | | |
| |  |
Joachim Lelewel (ur. 22 marca 1786 w Warszawie, zm. 29 maja 1861 w Paryżu) – polski historyk, numizmatyk, heraldyk i działacz polityczny.
Pochodził ze spolonizowanej szlachty pruskiej. Jego dziadkiem był Heinrich Lölhöffel von Löwensprung. Profesor Uniwersytetu Wileńskiego i Uniwersytetu Warszawskiego, poseł na sejm (1830) z powiatu żelechowskiego, przewodniczący sejmowej Komisji Praw Organicznych i Administracyjnych.
Członek kierowanej przez Adama Czartoryskiego Rady Administracyjnej w powstaniu listopadowym (1830 - 1831), członek Rządu Narodowego. Był też prezesem założonego w trakcie powstania listopadowego Towarzystwa Patriotycznego - radykalnego odłamu obozu powstańczego, dążącego do wprowadzenia fundamentalnych reform społecznych. Przypisuje mu się zorganizowanie demonstracji patriotycznej 25 stycznia 1831, ku czci dekabrystów. Jest prawdopodobnie autorem hasła Za wolność naszą i waszą, które widniało na sztandarach powstańczych.
Po powstaniu emigrował z kraju; na emigracji był działaczem, a potem przywódcą Młodej Polski, założonej w szwajcarskim Bernie półtajnej organizacji o charakterze demokratyczno-republikańskim, związanej z Młodą Europą Giuseppe Mazziniego. W 1837 założył i kierował Zjednoczeniem Emigracji Polskiej, które dążyło do politycznego zjednoczenia całej polskiej emigracji (nie mylić ze Zjednoczeniem Emigracji Polskiej powstałym w Paryżu w 1866 roku).
Politycznie był zwolennikiem ustroju republikańskiego, zaś zainicjowana przez niego tzw. Szkoła lelewelowska (badająca procesy historyczne w ich całości) miała istotny wpływ na rozwój polskiej historiografii.
Był również założycielem, w 1815 roku, Tygodnika Wileńskiego - czasopisma o charakterze naukowo-literackim, na łamach którego debiutował m.in. Adam Mickiewicz. Pomysłodawca odznaczenia w randze orderu "Gwiazda Wytrwałości".
Brat Jana Pawła Lelewela, inżyniera i malarza, syn Karola Maurycego Lelewela, prawnika i w latach 1778-1794 skarbnika Komisji Edukacji Narodowej.
Rodzina pochodziła z Austrii, gdzie nosiła nazwisko von Loelhöffel. W XVII wieku przeniosła się do Prus Wschodnich, uzyskując indygenat z nazwiskiem Loelhöffel von Löwensprung. W r. 1768 Karol Maurycy von Löwensprung, ojciec Joachima, otrzymał polski indygenat ze zmianą nazwiska na Lelewel.
Spis treści |
edytuj Genealogia
| 4. Henryk Loelhoeffel de Loewensprung | ||||||
| 2. Karol Maurycy Lelewel | ||||||
| 5. Konstancja von Jauch | ||||||
| 1. Joachim Lelewel | ||||||
| 6. Franciszek Ignacy Szeluta-Małynicki h. Kalwaria | ||||||
| 3. Ewa Szeluta-Małynicki h. Kalwaria | ||||||
| 7. Antonina Cieciszowska z Cieciszewa h. Pierzchała | ||||||
edytuj Twórczość
- J. Lelewel, Vincent Kadłubek: Ein historisch-kritischer Beytrag zur slavischen Literatur - par hrabia Józef Maksymilian Ossoliński, Joachim Lelewel, Samuel Gottlieb Linde - 1822 - 1250 pages
- J. Lelewel, Bibljograficznych ksiạg dwoje: w których rozebrane i pomnożone zostały dwa dzieła Jerzego – 1823
- J. Lelewel, Tableau de la Pologne ancienne et moderne: sous les rapports géographiques, statistiques ... par Conrad Malte-Brun, Léonard Chodźko, Joachim Lelewel, Michał Podczaszyński – 1830
- Śpiewy historyczne Niemcewicza: z uwagami Lelewela par Julian Ursyn Niemcewicz, Joachim Lelewel - 1835 - 485 pages
- Numismatique du Moyen-Age considérée sous le Rapport du Type par Joachim Lelewel, Jozef Straszewicz – 1835
- Pythéas de Marseille et la géographie de son temps - 1836 - 74 pages
- Joachim Lelewel's kleinere Schriften geographisch-historischen Inhalts - 1836 - 270 pages
- Type gaulois ou celtique: atlas - 1841
- Histoire de la Pologne par Joachim Lelewel (vol. 1 - 2). Paris - Lille 1844
- Géographie du moyen âge – 1852
- Notice historique sur Benjamin de Tudèle - par Eliakim Carmoly, Joachim Lelewel - 1852 - 41 pages
- Polska wieków średnich: czyli Joachima Lelewela w dziejach narodowych polskich spostrzeżenia 1786-1861 – 1856
- Épilogue de la géographie du moyen âge - 1857 - 616 pages
- Histoire de la Lituanie et de la Ruthénie jusqu'à leur union définitive avec la Pologne conclue à Lublin en 1569... - 1861
- Dzieje polski które stryj synowcom swoim opowiedział - 1863 - 510 pages
- Listy emigracyjne Joachima Lelewela. Wydała i wstępem poprzedziła Helena Więckowska. (Pięć tomów). Tom I (1831-1835) wydany w 1948 i tom II (1836-1841) w 1949 oraz tom III (1842-1848) wyd. w 1952 w Krakowie przez Polską Akademię Umiejętności. Tom IV (1849-1861) wyd. w 1954 i tom V (1831-1860), wyd. w 1956 jako dodatek przez Ossolineum we Wrocławiu i w Krakowie oraz Indeks Ogólny do 5 tomów.
edytuj Ciekawostki
Przedmiot związany z rodziną Lelewelów można oglądać w Gmachu Głównym Muzeum Narodowego w Krakowie. Jest to kołyska z 1710 roku. Podarował ją król August II Mocny Joachimowi Danielowi Lelewelowi, pradziadkowi Joachima Lelewela, z okazji chrztu jego syna.
edytuj Bibliografia
- Helena Więckowska, Joachim Lelewel. Uczony – polityk – człowiek. Warszawa, Czytelnik, 1980 . Ilustr. Kalendarium życia i dzieła.
- Panowanie króla polskiego Stanisława Augusta Poniatowskiego
Stanisław Barzykowski • Alojzy Biernacki • Aleksander Bniński • Adam Czartoryski • Leon Dembowski • Kajetan Garbiński • Antoni Gliszczyński • Andrzej Horodyski • Izydor Krasiński • Jan Krukowiecki • Joachim Lelewel • Franciszek Lewiński • Gustaw Małachowski • Franciszek Morawski • Teodor Morawski • Teofil Morawski • Bonawentura Niemojowski • Wincenty Niemojowski • Andrzej Plichta • Wiktor Rembieliński • Jan Olrych Szaniecki
Joachim Lelewel • Aleksander Bniński • Kajetan Garbiński