Język kaszubski.html
 
| ca | de | en | es | fr | it | nl | no | pl | pt | ru | ro | fi | sv | tr | vo |


 

Kaszëbsczi jãzëk
Obszar Polska
Liczba mówiących 50.000 - 200.000 (brak dokładnych danych)
Ranking -
Klasyfikacja genetyczna Języki indoeuropejskie
 Języki słowiańskie
  Zachodniosłowiańskie
   Języki lechickie
    Języki pomorskie
     Język kaszubski
Pismo łacińskie
Status oficjalny
Język urzędowy Od 2005 roku w Polsce język regionalny, z możliwością wprowadzenia do urzędów jako język pomocniczy w województwie pomorskim. Wprowadzony w gminach Parchowo i Sierakowice.
Regulowany przez Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka (Rada Języka Kaszubskiego)
Kody języka
ISO 639-1 -
ISO 639-2 csb
ISO 639-3 csb
SIL CSB
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
logo Wikipedii
Kaszubska wersja językowa (csb) Wikipedii
Języki i dialekty Europy Środkowo-Wschodniej

Język kaszubski (csb. kaszëbsczi jãzëk) – język z grupy zachodniosłowiańskiej języków słowiańskich, którym posługuje się w Polsce na co dzień ponad 50 tys. Kaszubów. Kaszubski jest jednym z języków pomorskich – o odrębnym języku można mówić już w wieku XIV. Za najstarsze druki kaszubskie uważane są Duchowne piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzow Szymona Krofeya z roku 1586, jak i z roku 1643 Michała Pontanusa Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski. Używana obecnie forma pisana języka kaszubskiego jest ewolucją zaproponowanej w 1879 roku przez Floriana Ceynowę w wydanej w 1879 roku w Poznaniu Zarés do Grammatikj Kašébsko-Słovjnskjè Mòvé. Badacz kaszubszczyzny Fryderyk Lorentz wyszczególnił w języku kaszubskim 47 głosek, które zapisujemy obecnie 34 literami, część z nich (ch, cz, dz, dż, rz, sz) poprzez połączenie liter, podobnie jak w języku polskim.

Spis treści

edytuj Użycie

 Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Aby uczynić ją weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Zasięg kaszubszczyzny od wielu lat nieustannie się zmniejsza.

Do niedawna panowało i wśród części językoznawców w Polsce panuje szeroko rozpowszechnione przekonanie o tym, że język kaszubski stanowi dialekt lub gwarę języka polskiego.

W roku 2003 przydzielono językowi kaszubskiemu trzyliterowy międzynarodowy kod CSB według normy ISO 639-2.

Obecnie w Polsce istnieje kilkadziesiąt szkół, w których dzieci uczą się kaszubskiego (ponad 10000 osób w roku szkolnym 2008-2009potrzebne źródło). Od 2005 roku istnieje możliwość zdawania z niego egzaminu maturalnego. W języku kaszubskim wydawane są książki i czasopisma, emitowane są regionalne programy radiowe i telewizyjne.

Według ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, istnieje możliwość używania przed organami gminy, obok języka urzędowego, języka kaszubskiego jako języka pomocniczego – pierwsza dokonała tego położona w powiecie bytowskim gmina Parchowo.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Kaszuby.

edytuj Opinie

Hanna Dalewska-Greń uważa, że język literacki oparty na dialektach kaszubskich można uznać za mikrojęzyk[1].

edytuj Alfabet

Zobacz więcej w osobnym artykule: Alfabet kaszubski.

Alfabet kaszubski zawiera następujące litery:

Aa Ąą Ãã Bb Cc Dd Ee Éé Ëë Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Łł
Mm Nn Ńń Oo Òò Óó Ôô Pp Rr Ss Tt Uu Ùù Ww Yy Zz Żż

w tym niewystępujące w języku polskim:

  • ã [an] (IPA: ã) (tzw. a z blewiązką)
  • é [yj] (IPA: e, ej) (tzw. e ze striszkã)
  • ë [e/a] (IPA: ə) (tzw. "szwa")
  • ò [łe] (IPA: wɛ) (tzw. labializacja)
  • ô [o/e] (IPA: ɞ) (tzw. o z dakã)
  • ù [łu/łi] (IPA: wu).

Natomiast literę u czyta się jak u pochylone w kierunku i [u/i].

W przeciwieństwie do języka polskiego, głoski cz, sz, ż, dż, rz wymawia się bardziej miękko, jako ʧ, ʃ, ʒ, ʤ, ʒ (jak w języku angielskim).

edytuj Dialekty

Wyróżnia się 4 zespoły dialektalne kaszubszczyzny, w ramach których występuje około 50 gwar.

  • Dialekt północny (powiat pucki i północna część wejherowskiego)
  • Dialekt środkowy (południowa część pow. wejherowskiego i powiat kartuski)
  • Dialekt południowo-wschodni (tereny na południe od Kościerzyny)
  • Dialekt południowo-zachodni (okolice Borzyszków, Brzeźna Szlacheckiego w pow. chojnickim i nieliczne wsie w pow. bytowskim).

edytuj Właściwości języka kaszubskiego

  • Częściowe utrzymanie formy TarT z prasłowiańskiego TărT,: np. csb: gard, parmiń, pl: gród, promień.
  • Zmiękczona spółgłoska przez ar,np. csb: cwiardi, czwiôrtk, pl: twardy, czwartek
  • Brak "ruchomego" e, np. csb: pòrénk, kùńc, pl: poranek, koniec
  • Stwardnienie ś,ź,ć,dź, np. csb: swiat, zëma, zemia, rodzëc pl: świat, zima, ziemia, rodzić
  • Częściowe utrzymanie formy TłoT w miejsce ogólnopolskiego TleT, np.: młoc, płoc, pl: mleć (mielić), pleć (plewić, pielić)
  • Zachowanie akcentu ruchomego w dialekcie północnym
  • Akcent inicjalny w dialektach południowych

edytuj Przykład (Ojcze nasz)

Òjcze nasz, jaczi jes w niebie,
niech sã swiãcy Twòje miono,
niech przińdze Twòje królestwò,
niech mdze Twòja wòlô
jakno w niebie tak téż na zemi.
Chleba najégò pòwszednégò dôj nóm dzysô
i òdpùscë nóm naje winë,
jak i më òdpùszcziwómë naszim winowajcóm.
A nie dopùscë na nas pòkùszeniô,
ale nas zbawi òde złégò. Amen

edytuj Literatura

Mapa turystyczna w jęz. kaszubskim
Tablica informacyjna w dwóch językach: polskim i kaszubskim

edytuj Zabytki piśmiennictwa kaszubskiego (pomorskiego)

  • 1536 Kronika T. Kantzowa o wendyjskich ludach zwanych Wendami a między nimi Kaszuby. Chronik von Pommern in Hohdeutscher, hrsg. v. G. Gaebel, Stetin 1897.
  • 1586 Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode, Tetzner 1896: z tłumaczenia bytowskiego pastora S. Krofeja, Słowińca (?) rodem z Dąbia.
  • 1643 Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá, Gdańsk 1643. Pastor smołdziński M. Mostnika (Michał Pontanus), rodem ze Słupska.
  • Perykopy smołdzinskie, opracowane i wydane przez Friedhelma Hinze, Berlin (wschodni) 1967
  • Śpiewnik starokaszubski, opracowany i wydany przez Friedhelma Hinze, Berlin (wschodni) 1967
  • Przysięgi słowińskie z Wierzchocina

edytuj Linki zewnętrzne

Wikibooks
Zobacz publikację na Wikibooks:
Kaszubski
 Ta sekcja linków zewnętrznych wymaga weryfikacji.
Aby pomóc, przeczytaj zasady wstawiania linków zewnętrznych i usuń niepotrzebne linki.

Przypisy

  1. ↑ Dalewska-Greń H., Języki słowiańskie, PWN, Warszawa 2007, ISBN 978-83-01-12391-8, str. 586
p • d • e
Języki słowiańskie
zachodniosłowiańskie
czeski • dolnołużycki • górnołużycki • kaszubski • knaan † • polski  (staropolski † • średniopolski †) • połabskie † • słowacki •słowiński †  • śląski**
wschodniosłowiańskie
południowosłowiańskie
* Język prasłowiański nie jest językiem słowiańskim, ale przodkiem wszystkich języków słowiańskich. ** przez literaturę naukową uznawany za dialekt śląski języka polskiego
All Right Reserved © 2007, Designed by Stylish Blog.