Atatürk.html |
| | | ca | | | de | | | en | | | es | | | fr | | | it | | | nl | | | no | | | pl | | | pt | | | ru | | | ro | | | fi | | | sv | | | tr | | | vo | | |
| |  |
| Mustafa Kemal Atatürk | |
 |
|
| Data urodzenia | 1881 |
| Data śmierci | 1938 |
| 1. Prezydent Republiki Tureckiej | |
| Okres urzędowania | od 29 października 1923 do 10 listopada 1938 |
| Przynależność polityczna | Republikańska Partia Ludowa |
| Pierwsza Dama | Latife Uşşaki |
| Poprzednik | Pierwszy prezydent Sułtan Mehmed VI |
| Następca | İsmet İnönü |
Kemal Atatürk, do 1934 Mustafa Kemal Pasza (Mustafa Kemal Paşa) (ur. 1881[1] w Salonikach, zm. 10 listopada 1938 w Stambule) – turecki polityk i wojskowy.
W latach 1908-1909 uczestniczył w rewolucji młodotureckiej, w latach 1911-1912 brał udział w wojnie turecko-włoskiej, w latach 1912-1913 w wojnach bałkańskich. Podczas pierwszej wojny światowej był dowódcą dywizji, a w roku 1916 uzyskał stopień generała i tytuł paszy. W czasie wojny wyróżnił się skuteczną obroną półwyspu Gallipoli przed inwazją wojsk angielsko-australijsko-nowozelandzko-francuskich. W 1921 roku uzyskawszy stopień marszałka. W latach 1921-1922 zdołał wyprzeć z Anatolii wojska greckie.
W 1922 roku stanął na czele ruchu nacjonalistycznego i obalając sułtanat zakończył epokę Imperium Ottomańskiego. Po proklamowaniu republiki przeniósł stolicę kraju ze Stambułu do Ankary. W 1923 roku został wybrany na pierwszego prezydenta Turcji, którym pozostał aż do śmierci w 1938 roku, wprowadzając autorytarne rządy i modernizację oraz europeizację kraju.
Wśród przeprowadzonych reform prawnych i społecznych na uwagę zasługują m.in. wprowadzenie kalendarza gregoriańskiego, alfabetu łacińskiego, oczyszczenie języka tureckiego ze słów pochodzenia arabskiego i wprowadzenie nazwisk, sam Mustafa Kemal wybrał dla siebie nazwisko Atatürk, czyli Ojciec Turków, którego nie wolno było nosić żadnemu innemu Turkowi. Znacznie ograniczył ingerencję islamu w politykę państwa wprowadzając kodeks karny. Wprowadzono obowiązkowe nauczanie kobiet a także ustawy gwarantujące kobietom równość społeczną i polityczną. Promowano też zachodni styl ubierania się.
W latach 1930-35 przeprowadził Pięcioletni plan gospodarczy którego celem było modernizacja i uniezależnienie gospodarcze Turcji.
Mustafa Kemal Pasza zmarł 10 listopada 1938 roku w Białym Pałacu w Stambule o godzinie 9:05 (wszystkie zegary w tym obiekcie zatrzymano by oddać hołd ukochanemu wodzowi i ojcu narodu tureckiego). Uroczystości pogrzebowe trwały kilka dni. Po trzydniowym wystawieniu na widok publiczny, trumnę przewieziono do Parku Gülhane w takt marsza żałobnego Fryderyka Chopina. Następnie krążownik zabrał ją do Izmitu, skąd koleją przewieziono ją do Ankary. Złożono ją w Muzeum Etnograficznym, skąd w 1953 roku przeniesiono do mauzoleum. Obecnie jest pochowany w ogromnym mauzoleum w Ankarze, gdzie znajduje się też jego muzeum. Dał początek prądowi filozoficznemu o nazwie kemalizm.
edytuj Zobacz też
Przypisy
- ↑ Artykuł [1] podaje, że data urodzenia Atatürka nie jest pewna – do 25 czerwca 1925 stosowano w Turcji dwa kalendarze a w metryce Atatürka nie jest wskazane, w którym systemie zapisana jest data – rokiem urodzenia mógłby być rok 1880 lub 1881. Ponadto są wątpliwości co do dnia i miesiąca urodzenia. Za datę urodzenia Atatürka przyjmuje się oficjalnie dzień 19 maja 1881 – dzień 19 maja został wybrany ponieważ tego dnia rozpoczęła się w 1919 roku turecka wojna o niepodległość.
Mustafa Kemal Atatürk • Mustafa Feuzi • Huseyin Rauf • Ali Fethi • İsmet İnönü • Ali Fethi • İsmet İnönü • Celal Bayar • Refik Saydam • Şükrü Saraçoglu • Recep Peker • Hasan Saka • Şemsettin Günaltay • Adnan Menderes • Cemal Gürsel • İsmet İnönü • Suat Hayri Urgüpl • Süleyman Demirel • Nihat Erim • Ferit Melen • Naim Talû • Bülent Ecevit • Sadi Irmak • Süleyman Demirel • Bülent Ecevit • Süleyman Demirel • Bülent Ecevit • Süleyman Demirel • Bülent Ulusu • Turgut Özal • Yildirim Akbulut • Mesut Yilmaz • Süleyman Demirel • Tansu Çiller • Mesut Yilmaz • Necmettin Erbakan • Mesut Yilmaz • Bülent Ecevit • Abdullah Gül • Recep Tayyip Erdoğan
Mustafa Kemal Atatürk • İsmet İnönü • Celal Bayar • Cemal Gürsel • Cevdet Sunay • Tekin Arıburun • Fahri Korutürk • İhsan Sabri Çağlayangil • Kenan Evren • Turgut Özal • Hüsamettin Cindoruk • Süleyman Demirel • Ahmet Necdet Sezer • Abdullah Gül