Verenigde Nederlandse Staten.html |
| | | ca | | | de | | | en | | | es | | | fr | | | it | | | nl | | | no | | | pl | | | pt | | | ru | | | ro | | | fi | | | sv | | | tr | | | vo | | |
| |  |
|
|||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||
De Verenigde Nederlandse Staten (in de Belgische geschiedschrijving vaak Verenigde Belgische Staten genoemd, naar het Frans Etats Belgiques Unis) ontstond als een confederatie uit een reeks onafhankelijkheidsverklaringen van de vorstendommen van de Oostenrijkse Nederlanden op 11 januari 1790. Ze bestond tot december 1790.
Inhoud |
bewerk Aanleiding
Deze onafhankelijkheidsverklaringen kwamen voort uit de onvrede over de vernieuwingspolitiek van keizer Jozef II (ook wel Keizer-Koster genoemd), die zijn Habsburgse rijk efficiënter en moderner wilde organiseren.
De Zuidelijke Nederlanden zagen deze vernieuwingspogingen als regelneverij en een aantasting van de quasi onafhankelijkheid die de individuele vorstendommen en het geheel al die jaren hadden genoten. Een verdere centralisatie van het bestuur zagen deze niet zitten.
bewerk Oppositie
De veranderingen van de Keizer-Koster betroffen eerst de clerus: kloosterordes werden gereorganiseerd of gewoon afgeschaft, en het onderwijs hervormd en geseculariseerd. Vanaf 1787 werden er ook hervormingen doorgevoerd op gerechtelijk en bestuurlijk vlak. Dit leidde tot het ontstaan van twee oppositiebewegingen: de Statisten onder Hendrik van der Noot en de Vonckisten onder Jan Frans Vonck. De Vonckisten steunden aanvankelijk de hervormingen, anders dan de Statisten die bleven vasthouden aan de oude vrijheden en systemen, maar door de onhandigheid waarop Jozef II deze doorvoerde, sloten zij zich spoedig aan bij het verzet.
bewerk Brabant in opstand
De landvoogden Maria Christina en Albert Casimir proberen de hervormingen nog af te zwakken uit voorzichtigheid, maar krijgen daar spoedig last mee met de keizer. Het hek is helemaal van de dam als Jozef II op 18 juni 1789 de Brabantse Blijde Inkomst afschaft, het charter dat min of meer als de grondwet van Brabant kan beschouwd worden. Nu gaat Brabant openlijk revolteren (de Brabantse Omwenteling). Van der Noot vlucht naar Breda in Staats-Brabant, en verzamelt een legertje met een wat buitenlandse steun en gevluchte opstandelingen. Zij vallen in oktober Brabant binnen en veroveren Brussel. Het keizerlijke leger valt uit elkaar en Van der Noot roept de onafhankelijkheid van het Brabantse volk uit.
bewerk Onafhankelijkheidsverklaringen
In het kielzog hiervan verklaren de andere Zuidelijke Nederlanden, op Luxemburg na, zich eveneens onafhankelijk. Op 11 januari 1790 sluiten zij samen een pact, en ontstaat een statenbond onder de naam van de stichtingsvergadering, de Verenigde Nederlandse Staten. Het prinsbisdom Luik is ook in opstand maar sluit zich vooralsnog niet aan bij de unie. Van der Noot weet dat de staat fragiel is en zoekt toenadering tot de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden om een hereniging te bewerkstelligen en ronselt troepen die de opstand in het zuiden moeten versterken, die naar zijn smaak lauw de revolutie ondersteunen.
bewerk Herovering
De nieuwe staat kreeg geen internationale steun. Er waren grote financiële moeilijkheden en de interne spanningen tussen conservatieve Statisten en progressieve Vonckisten neigden naar burgeroorlog. Jozef II overleed en wordt opgevolgd door keizer Leopold II. Op 24 november werd Namen door Oostenrijkse troepen bezet, en de Staten van Namen zagen zich verplicht diens gezag weer te erkennen. Twee dagen later onderwierp de Statenvergadering van West-Vlaanderen zich. De rest van het land werd zonder veel geweld heroverd en Van der Noot en Van Eupen vluchtten naar de Verenigde Provinciën. De nieuwe keizer paste de hervormingen milder toe dan zijn voorganger, maar echt rustig werd het nooit meer.
bewerk Betekenis
Deze Verenigde Nederlandse Staten worden vaak in de Belgische geschiedschrijving genomen als de embryologische kern van de Belgische Revolutie in 1830. Enerzijds is dit correct, omdat dit gaat over de onafhankelijkheid van het gebied dat later België zal heten. Anderzijds is deze separatistische school van geschiedschrijving te eng, omdat het in de eerste plaats ging om een conservatieve revolutie tegen het beleid van een verlicht despoot als Jozef II, én er toenaderingen waren tussen de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden, terwijl de revolutie van 1830 zich juist afscheidde van Nederland. Die laatste was overigens een liberale revolutie. De kern van het verzet lag in 1790 in Brabant, in 1830 waren Franse en Luikse opstandelingen in Brussel verantwoordelijk. Tot slot was er in 1790 geen sprake van een Belgisch volk, maar wel van een Vlaams, Brabants, Naams, Luiks, ... volk in wiens naam de revolutie werd ontketend. Het federatieve karakter van de Zuidelijke Nederlanden onder Jozef II en erna in de Verenigde Nederlandse Staten mag niet onderschat worden, in vergelijking met het unitaire Verenigd Koninkrijk der Nederlanden en later het unitaire België.
Nochtans geeft de latere koning Willem I toe, dat het onder invloed van de vraag van Hendrik van der Noot tot hereniging is, dat bij hem de idee deed ontwaken van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden.
 |
Meer bronnen die bij dit onderwerp horen, kan men vinden op de pagina Vereenigde Nederlandsche Staeten (tractaet van vereeninge) op de Nederlandstalige Wikisource. |